Yukarı Işıklı’daki yerleşim
Zernaki Tepe, Erciş merkezinin kuzeyinde, Yukarı Işıklı Mahallesi’nde bulunuyor. Kaymakamlığın tanıtımı, geniş bir alana yayılan cadde ve sokakların dik açılarla birleştiğini anlatıyor. Bu düzenin oluşturduğu dikdörtgen adalarda benzer planlı evler yer alıyor.
Izgara plan denilen şey tam da bu: yolların ve yapı adalarının birlikte, düzenli bir şema oluşturması. Zernaki’yi anlamak için tek bir duvara değil, duvarların birbirleriyle ilişkisine bakmak gerekiyor.
Hangi döneme ait?
Yerleşim Urartu araştırmalarında sıkça ele alınıyor; buna karşılık tarihlendirmesi konusunda farklı görüşler var. Arkeolojik tartışmalarda Urartu bağlantısının yanında daha geç dönem önerileri de değerlendiriliyor. Bu nedenle kesin bir kuruluş yılı ya da tartışmasız bir kurucu adı vermek doğru olmaz.
Asıl ilgi çekici olan, Erciş’in eski yerleşim tarihini şehir planlaması üzerinden okuyabilmek. Kaynaklardaki plan çizimlerine bakmak, arazide seçilmesi güç izleri anlamaya yardımcı olur.
Bir burç, bir küp, iki küçük parça
2022’de kazılarda bir burcun temeli ve bir küp ortaya çıkarıldı. Burç, surun dışına taşan savunma yapısı; burada üst bölümü yıkılmış, temeli kalmıştı. Küp ise incelenmek üzere Van Müzesine götürüldü. Büyük duvarların yanında böyle gündelik bir eşyanın bulunması, yerleşimi yalnızca bir savunma hattı olarak düşünmemeyi sağlıyor.
2023’te bulunan iki kerpiç parçasının üzerindeki çizgiler başka bir soruyu gündeme getirdi. Kazının bilimsel danışmanı Prof. Dr. Rafet Çavuşoğlu, desenleri kentin ızgara planının küçük bir şeması olarak yorumladı. Bir şehrin düzenini, o şehirden kalan küçücük bir parçada aramak: Zernaki’nin en merak uyandıran ayrıntılarından biri bu.
Yazıtlardan su yollarına
2025 kazı haberinde yeni kitabeler ve surlardaki su tahliye düzeni anlatılıyor. Yazıtlar kentteki insanlara ve dillere, drenaj izleri ise yağmur suyunun nasıl uzaklaştırıldığına bakmak için ipuçları sunuyor. Böylece kazı, duvarların yanı sıra bir yerleşimin nasıl işlediğine dair soruları da açıyor. Bunlar farklı yıllarda bildirilen buluntular; bütün şehrin açığa çıkarıldığı anlamına gelmiyor.
Kale ile birlikte düşünün
Erciş Kalesi göl kıyısındaki eski merkezi, Zernaki ise kuzeydeki farklı bir yerleşim alanını anlatıyor. Bu iki yeri birbirinin yerine kullanmadan okumak, bugünkü şehrin çevresinde birden fazla tarih katmanı bulunduğunu gösteriyor.
