Ahmet Poyrazoğlu: âşıklık ve öğretmenlik

Erciş doğumlu Ahmet Poyrazoğlu, öğretmenliğin yanında doğaçlama şiir, atışma ve halk hikâyeciliğiyle tanınır. Erciş Lisesinde okudu, Erciş Atatürk İlkokulunda öğretmenlik yaptı. Emrah üzerine kitapları, yerel sözlü geleneğe duyduğu ilginin bir başka yönü.

Dinlemeye nereden başlamalı?

Erciş Kaymakamlığının türkü listesi, Ercişli Emrah’ın eserleriyle yöre türkülerini ayrı başlıklarda topluyor. Yöre listesindeki “Bahçaya Gel Ki Görem” ve “Giden Ay Tutulur Mu”, bir dinleme arşivi oluşturmaya başlamak için iki eser adı.

Bir kaydı ararken eser adına sanatçının adını da ekleyin; yayıncının veya sanatçının kendi kanalındaki kayıtları tercih edin. Aynı türkünün farklı yorumlarını yan yana dinlemek, söyleyişin nasıl değiştiğini fark ettirir. Yöre listesinde bulunmak, eserin her sözünün ve ezgisinin tek bir kişiye ait olduğunu göstermez.

Atakan Çelik ve Hüsamettin Subaşı

Erciş doğumlu halk müziği sanatçısı Atakan Çelik, yöre ezgilerini daha geniş dinleyici kitlelerine taşıyan isimlerden. “Vanlıyam Şanlıyam”, “Garanfil Esti Ne’dim” ve “Zilan Deresi Bükülür Gider”, onun tanıttığı ya da seslendirdiği eserler arasında. Bunları dinlemek, bir biyografiyi okumaktan farklı olarak sesini ve söyleyişini tanımaya da imkân verir.

Hüsamettin Subaşı’nın Erciş’teki okul yıllarından öğretmenliğe, ardından TRT’de halk müziği çalışmalarına uzanan bir yolu var. Yorumculuğunun yanında araştırma ve derleme çalışmalarıyla da anılıyor. Türküleri tanırken yalnızca sahnedeki sesi değil, ezgiyi hatırlayan, derleyen ve notaya geçiren kişileri de düşünmek gerekiyor.

Ayın Ortasında ve Menşure Hanım

“Ayın Ortasında Bir Sarı Yıldız”, TRT repertuvarının 1266 numaralı nota nüshasında Van–Erciş yöresiyle kayıtlı. Kaynak kişi Hüsamettin Subaşı; derleyen ve notaya alan Nida Tüfekçi olarak belirtiliyor. Dinleme listenize bu tam adla ekleyebilirsiniz.

“Menşure Hanım”ı ise “Elinde Oya” adıyla da bulabilirsiniz. TRT repertuvarının 2494 numaralı nota nüshasında Mehmet Bülbül ve Hüsamettin Subaşı, türkünün alındığı kişiler olarak birlikte yer alıyor; derleme TRT’ye, notaya alma Erkan Sürmen’e ait. Bu kayıt, türküyü tek bir yorumcunun bestesi gibi sunmadan anmanın neden önemli olduğunu gösteriyor.

Emrah: şiirle hikâyenin buluştuğu yer

Ercişli Emrah, 17. yüzyıl saz şiiriyle anılan bir isim. Sade dili, aşkı anlatan şiirleri ve Selvi çevresinde gelişen halk hikâyesi, Erciş’in edebî hafızasında bir araya geliyor. Hayatına ilişkin belgeler sınırlı; hikâyedeki her olayı doğrulanmış bir yaşam öyküsü gibi okumamak gerekiyor.

Bir başka önemli ayrım da Erzurumlu Emrah. İki şairin şiirleri uzun süre birbirine karıştırılmış. Bir şiirin altında yalnızca “Emrah” yazıyorsa, hangi şaire atfedildiğini kaynak üzerinden kontrol etmek iyi bir başlangıç. Ayrı Emrah ile Selvi yazımız, bu hikâye dünyasına daha yakından bakıyor.

Sazın sonraki kuşakları

Mehmet Emin Tellioğlu, Cihanî mahlasıyla tanınan Erciş doğumlu bir âşık. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, şiire babası Âşık Davut Telli’nin etkisiyle başladığını ve başka âşıkların yetişmesine katkıda bulunduğunu kaydediyor. Bu baba-oğul bağı, geleneğin bir kuşaktan diğerine geçişini görünür kılıyor.

Garip Ergül adıyla tanınan Hüsamettin Ergül ise Erciş’in Yukarı Çınarlı köyünde doğmuş. Sözlükteki anlatımında Ercişli Emrah’ın şiir ve hikâyeleriyle büyümesi, saz ustalarından etkilenmesi ve gurbetin eserlerindeki yeri öne çıkıyor. “Kervancı”, bu gurbet duygusuyla ilişkilendirilen şiirlerinden biri.

Yaşar Kemal’in Ünseli’ye uzanan aile kökleri

Erciş çevresinin edebiyatla bağı, yakın kıyılara da uzanıyor. Yaşar Kemal Vakfının biyografisine göre yazarın ailesi, Van Gölü yakınındaki Ernis’ten, bugünkü Ünseli’den göç etmiş. Yaşar Kemal ise ailenin yerleştiği Hemite’de doğmuş; Ünseli onun doğum yeri değil, ailesinin geldiği yer.

Bu aile bağı, Van Gölü çevresinden Çukurova’ya uzanan bir edebiyat güzergâhı açıyor. Yazarın bölgeyle ilişkisini anlatırken bu ayrımı korumak, hem Ünseli’nin hatırasına hem de hayat hikâyesine sadık kalmanın yolu.

Türküden kitap rafına

Erciş doğumlu Ömer Çaha, akademik çalışmalarının yanında şiir ve roman da yazmış. “Karda Yalın Ayak” şiir kitabı ile “Aşk ve Ölüm” romanı, edebî üretimini tanımak için iki başlangıç noktası. Bir yazarın Erciş’te doğmuş olması, bütün eserlerinin Erciş’i anlattığı anlamına gelmiyor; burada bağımız yazarın şehirle ilişkisi.

Bu seçki, Erciş’in bütün sanatçılarını kapsayan bir liste değil. Önce bir türkü seçip dinlemek, ardından bir şiir ya da hikâyeye geçmek yeterli. Ailenizde saklanan eski bir konser programı, kaset bilgisi veya yerel yayın varsa, tarihini ve kaynağını belirterek bizimle paylaşmanız bu hafızayı genişletebilir.

Kaynaklar