Dinlemeye nereden başlamalı?
Erciş Kaymakamlığının türkü listesi, Ercişli Emrah’ın eserleriyle yöre türkülerini ayrı başlıklarda topluyor. Yöre listesindeki “Bahçaya Gel Ki Görem” ve “Giden Ay Tutulur Mu”, bir dinleme arşivi oluşturmaya başlamak için iki eser adı.
Bir kaydı ararken eser adına sanatçının adını da ekleyin; yayıncının veya sanatçının kendi kanalındaki kayıtları tercih edin. Aynı türkünün farklı yorumlarını yan yana dinlemek, söyleyişin nasıl değiştiğini fark ettirir. Yöre listesinde bulunmak, eserin her sözünün ve ezgisinin tek bir kişiye ait olduğunu göstermez.
Emrah: şiirle hikâyenin buluştuğu yer
Ercişli Emrah, 17. yüzyıl saz şiiriyle anılan bir isim. Sade dili, aşkı anlatan şiirleri ve Selvi çevresinde gelişen halk hikâyesi, Erciş’in edebî hafızasında bir araya geliyor. Hayatına ilişkin belgeler sınırlı; hikâyedeki her olayı doğrulanmış bir yaşam öyküsü gibi okumamak gerekiyor.
Bir başka önemli ayrım da Erzurumlu Emrah. İki şairin şiirleri uzun süre birbirine karıştırılmış. Bir şiirin altında yalnızca “Emrah” yazıyorsa, hangi şaire atfedildiğini kaynak üzerinden kontrol etmek iyi bir başlangıç. Ayrı Emrah ile Selvi yazımız, bu hikâye dünyasına daha yakından bakıyor.
Sazın sonraki kuşakları
Mehmet Emin Tellioğlu, Cihanî mahlasıyla tanınan Erciş doğumlu bir âşık. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, şiire babası Âşık Davut Telli’nin etkisiyle başladığını ve başka âşıkların yetişmesine katkıda bulunduğunu kaydediyor. Bu baba-oğul bağı, geleneğin bir kuşaktan diğerine geçişini görünür kılıyor.
Garip Ergül adıyla tanınan Hüsamettin Ergül ise Erciş’in Yukarı Çınarlı köyünde doğmuş. Sözlükteki anlatımında Ercişli Emrah’ın şiir ve hikâyeleriyle büyümesi, saz ustalarından etkilenmesi ve gurbetin eserlerindeki yeri öne çıkıyor. “Kervancı”, bu gurbet duygusuyla ilişkilendirilen şiirlerinden biri.
Türküden kitap rafına
Erciş doğumlu Ömer Çaha, akademik çalışmalarının yanında şiir ve roman da yazmış. “Karda Yalın Ayak” şiir kitabı ile “Aşk ve Ölüm” romanı, edebî üretimini tanımak için iki başlangıç noktası. Bir yazarın Erciş’te doğmuş olması, bütün eserlerinin Erciş’i anlattığı anlamına gelmiyor; burada bağımız yazarın şehirle ilişkisi.
Bu seçki, Erciş’in bütün sanatçılarını kapsayan bir liste değil. Önce bir türkü seçip dinlemek, ardından bir şiir ya da hikâyeye geçmek yeterli. Ailenizde saklanan eski bir konser programı, kaset bilgisi veya yerel yayın varsa, tarihini ve kaynağını belirterek bizimle paylaşmanız bu hafızayı genişletebilir.
